نویسنده : هوم پارتینو
احتمالاً برای شما هم پیش آمده که در سکوت شب، ناگهان صدای تقتق، وزوز یا جیرجیر ممتدی از یخچال به گوشتان میرسد؛ صدایی که نه تنها آرامش خانه را به هم میزند، بلکه مثل یک زنگ خطر برای جیب شماست! به عنوان یک تکنسین لوازم خانگی که سالهاست دستم به آچار است، به شما میگویم که صدا دادن فن یخچال یکی از رایجترین، اما در عین حال فریبندهترین خرابیهای یخچال فریزر (چه ساید بای ساید و چه دوقلو) است.
در بسیاری از مقالات اینترنتی میخوانید که "فن خراب شده و باید تعویض شود". اما در میدان عمل، داستان کاملاً متفاوت است. گاهی اوقات فن کاملاً سالم است و یک گرفتگی ساده در لوله تخلیه، باعث یخزدگی و تولید این صدای وحشتناک شده است.
در این مقاله جامع، قرار نیست با اصطلاحات پیچیده کتابی سرتان را درد بیاورم. لباس کار پوشیدهایم تا قدمبهقدم، علت صدای فن یخچال را پیدا کرده و مثل یک حرفهای آن را رفع کنیم.
فنهای یخچال دقیقاً کجا هستند و چه میکنند؟
قبل از دست به آچار شدن، باید بدانید صدای کدام فن را میشنوید. یخچالهای امروزی (مخصوصاً ساید بای سایدها) معمولاً ۲ یا ۳ فن دارند:
- فن اواپراتور (فن داخل کابین): داخل فریزر یا یخچال (پشت کاور پلاستیکی) قرار دارد. وظیفهاش این است که سرمای تولید شده را بین طبقات پخش کند. بیشترین صدای تقتق مربوط به همین فن است.
- فن کندانسور / کمپرسور (فن پشت یخچال): در پشت و پایین یخچال، دقیقاً کنار موتور (کمپرسور) قرار دارد. وظیفهاش خنک کردن موتور است و خرابی آن صدای وزوز شدیدی تولید میکند.
تشخیص علت خرابی از روی نوع صدای فن (ترفند تعمیرکاران)
برای اینکه بفهمیم مشکل از کجاست، ابتدا باید مثل یک پزشک، به صدای دستگاه گوش دهیم. نوع صدا به ما میگوید قطعه دقیقاً چه دردی دارد.
۱. صدای تقتق مسلسلوار (مثل برخورد پلاستیک به طلق)
علت اصلی: برخورد پروانه فن با تودههای یخ (برفک).
تحلیل فنی: در یخچالهای نوفراست (بدون برفک)، اگر سیستم دیفراست (یخزدایی) شامل المنت، سنسور یا ترموفیوز خراب شود، تودههای یخ دور اواپراتور تشکیل میشود. این یخها آنقدر جلو میآیند که به پره فن برخورد میکنند.
نکته مهم: اگر این صدا را نادیده بگیرید، یخ پرهها را میشکند و در نهایت موتور فن میسوزد.
۲. صدای جیرجیر یا کشیده شدن فلز روی فلز
علت اصلی: خشکی یا خرابی بلبرینگ (بوش) و شفت فن.
تحلیل فنی: موتور فنها دارای یک میله (شفت) هستند که پروانه روی آن سوار است. به مرور زمان و به دلیل سرمای زیاد یا از بین رفتن روغن شرکتی، این شفت خشک کار میکند. این مشکل در فن های معمولی بیشتر است. (به همین دلیل است که ما همیشه پیشنهاد میکنیم از موتور فنهای سرامیکی اصلی مثل فن سرامیکی ۱۲ ولت سامسونگ یا هیتاچی استفاده کنید که استهلاک شفت در آنها صفر است).
۳. صدای وزوز ممتد همراه با لرزش بدنه
علت اصلی: گیرپاژ کردن موتور فن کمپرسور یا کثیفی بیش از حد.
تحلیل فنی: این صدا از پشت یخچال میآید. گرد و غبار، موی حیوانات خانگی و چربی آشپزخانه روی پروانههای فن کندانسور مینشیند. این کثیفی تعادل پروانه را به هم زده و باعث لرزش و صدای وزوز موتور میشود.
دلایل پنهانی که سایتهای دیگر به شما نمیگویند!
گرفتگی لوله درین (ناودانی یخچال): در کف اواپراتور (پشت کاور فریزر)، یک سوراخ تخلیه وجود دارد که آبِ حاصل از ذوب شدن برفکها را به روی موتور (برای تبخیر) هدایت میکند. اگر این مسیر مسدود شود، آب در کف فریزر جمع شده، بالا میآید و دقیقاً زیر فن یخ میزند.
تغییر شکل (دِفرمه شدن) قاب پلاستیکی فن: گاهی اوقات موتور فن و پروانه سالمند، اما به دلیل نوسانات دمایی، قاب نگهدارنده فن تاب برمیدارد و باعث سایش پروانه به بدنه میشود.
راهنمای عملی و قدمبهقدم برای رفع صدای فن یخچال
مرحله اول: تست دیفراست دستی (نجات فن از دل یخ)
اگر صدای تقتق از داخل فریزر است، **هرگز کاور پلاستیکی را با زور نکشید!** پشت این کاور فوم عایق وجود دارد که در اثر یخزدگی به پلاستیک چسبیده است.
1. یخچال را از برق بکشید.
2. مواد غذایی را خارج کنید.
3. درب فریزر را ۴ الی ۶ ساعت باز بگذارید.
4. اگر عجله دارید، از سشوار با **باد ولرم** استفاده کنید.
نتیجه: اگر پس از آب شدن یخها و روشن کردن مجدد، صدا قطع شد، فن شما سالم است و ایراد از قطعات دیفراست (المنت، سنسور یا برد) است.
مرحله دوم: روغنکاری شفت فن (رفع صدای جیرجیر)
اگر بعد از باز کردن کاور متوجه شدید یخزدگی وجود ندارد اما فن به سختی با دست میچرخد:
1. پروانه را به آرامی از روی شفت موتور فن بیرون بکشید.
2. از اسپریهای روانکننده خشک یا روغن برودتی استفاده کنید (از روغن چرخ خیاطی استفاده نکنید چون در سرما سفت میشود).
3. شفت را با دست بچرخانید تا روان شود.
مرحله سوم: سرویس فن کمپرسور (پشت یخچال)
اگر صدا از پشت دستگاه است، پنل پشت یخچال را باز کنید. با جاروبرقی تمام پرزها را از روی فن و شبکه کندانسور پاک کنید و بررسی کنید لولههای مسی گاز به بدنه فن نچسبیده باشند.
آیا باید فن را تعویض کنیم؟ (راهنمای خرید قطعه)
اگر پروانه شکسته باشد یا موتور فن بوی سوختگی بدهد و با دست نچرخد، چارهای جز تعویض نیست. در بازار قطعات یدکی، فنهای بیکیفیت زیاد است؛ اگر یخچال شما برند معتبری مثل الجی یا سامسونگ است، حتماً از فنهای درجه 1 استفاده کنید.
هوم پارتینو مرجع تخصصی خرید فن انواع یخچال ، برای مشاوره خرید اینجا کلیک کنید
کلام آخر از زبان یک تکنسین:
یخچالها زبان صحبت کردن ندارند، آنها دردشان را با صدا به ما میفهمانند. اگر با برفکزدایی دستی مشکل حل نشد، لطفاً از کارهای تهاجمی مثل ضربه زدن به کاور خودداری کنید. یک اشتباه کوچک میتواند برد الکترونیکی چند میلیونی یخچال شما را خاکستر کند. اگر در تشخیص نوع صدا شک دارید، نوع یخچال و صدای آن را در بخش نظرات همین پست برایم بنویسید تا شخصاً شما را راهنمایی کنم.
سوالات متداول
1. آیا صدای تقتق فن میتواند باعث سوختن موتور یخچال شود؟
به صورت مستقیم خیر. اما اگر فن گیر کند و سرمای اواپراتور منتقل نشود، سنسور دما به برد فرمان میدهد که کمپرسور یکسره کار کند. کارکرد یکسره میتواند باعث کاهش عمر یا سوختن کمپرسور شود.
2. یخچال من کاملاً نو است، اما فن آن صدا میدهد. آیا طبیعی است؟
در یخچالهای نو، گاهی صدای انقباض و انبساط پلاستیکها طبیعی است. اما اگر صدای ساییدگی یا تقتق مداوم است، دستگاه حتماً باید توسط نمایندگی بررسی شود.
3. هزینه تعویض موتور فن یخچال چقدر است؟
هزینه به برند دستگاه و نوع فن بستگی دارد. همیشه از تعمیرکار بخواهید فاکتور و داغی قطعه (فن خراب) را به شما تحویل دهد.
4. آیا میتوان از فنهای مشابه برای مدلهای دیگر استفاده کرد؟
خیر. ولتاژ، جهت چرخش پروانه و دور موتور (RPM) در فنها متفاوت است. استفاده از فن اشتباه باعث یخزدگی مجدد یا سوختن برد الکترونیکی میشود.
