احتمالاً برای شما هم پیش آمده که درب یخچال ساید بای ساید خود را باز میکنید و متوجه میشوید فریزر مثل سنگ یخ زده است، اما قسمت یخچال کاملاً گرم است و مواد غذایی در حال خراب شدن هستند؛ یا اینکه از داخل فریزر صدای آزاردهندهی تقتق، جیرجیر یا کشیده شدن پلاستیک به گوش میرسد. به عنوان یک تعمیرکار با سالها تجربه، به شما میگویم که در اکثر این موارد، مجرم اصلی یک قطعه کوچک پلاستیکی-الکترونیکی به نام موتور فن اواپراتور (Evaporator Fan Motor) است.
بسیاری از سایتها و تعمیرگاهها به شما میگویند تعویض فن ساید بای ساید کار شما نیست و باید حتماً با نمایندگی تماس بگیرید. اما من اینجا هستم تا به دور از تئوریبافی و کتابی حرف زدن، به شما نشان دهم چطور میتوانید مثل یک تکنسین حرفهای، قابها را باز کنید، فن سوخته را تشخیص دهید و آن را تعویض کنید، بدون اینکه آسیبی به دستگاه بزنید.
موتور فن اواپراتور دقیقاً کجاست و چه کار میکند؟ (تئوری ممنوع!)
در یخچالهای ساید بای ساید، معمولاً سرما را فقط در قسمت فریزر تولید میشود (توسط لولههایی به نام اواپراتور). وظیفه موتور فن اواپراتور این است که این سرمای تولید شده را با قدرت بمکد و از طریق کانالهای هوا، به قسمت یخچال و طبقات مختلف فریزر پرتاب کند.
فن اواپراتور کجاست؟ در 95 درصد یخچالهای ساید بای ساید (مثل الجی، سامسونگ، بوش و دوو)، این فن در انتهای کابین فریزر، دقیقاً پشت یک قاب پلاستیکی بزرگ قرار دارد. برای رسیدن به آن باید کشوها را بیرون بیاورید.
تفاوت فن اواپراتور با فن کندانسور (اشتباه رایج کاربران)
خیلی از کاربران وقتی میگویند “فن یخچال خراب شده”، نمیدانند کدام فن را میگویند.
- فن کندانسور: پشت یخچال (بیرون از دستگاه) کنار موتور(کمپرسور) سیاه رنگ قرار دارد و وظیفهاش خنک کردن موتور است.
- فن اواپراتور (موضوع این مقاله): داخل فریزر است و وظیفهاش گردش هوای سرد است.
از کجا بفهمیم فن داخل یخچال سوخته است؟ (۴ نشانه قطعی)
قبل از اینکه دست به آچار شوید و پنلها را باز کنید، باید مطمئن شویم مشکل از فن است: - فریزر یخ است، اما یخچال گرم: چون فن کار نمیکند، سرما در فریزر حبس میشود و به قسمت یخچال (سمت راست ساید) نمیرسد.
- صدای وحشتناک از داخل فریزر: اگر با باز کردن درب فریزر صدای ناهنجاری میشنوید که با بستن درب (یا فشردن کلید چراغ) شروع میشود، یعنی پروانه فن به یخها گیر میکند یا بلبرینگ موتور فن خرد شده است.
- قطع شدن صدا با باز کردن درب: در اکثر سایدها (مثل الجی و سامسونگ)، برد الکترونیکی برای جلوگیری از خروج سرما، به محض باز شدن درب، فن را خاموش میکند. اگر صدایی میآمد و با باز کردن در قطع شد، شک نکنید مشکل از ناحیه فن است.
- ارور روی نمایشگر: ساید بای سایدهای امروزی بسیار هوشمندند. مثلاً در سامسونگ خطای 22E یا در الجی ارور Er FF مستقیماً به خرابی فن اواپراتور اشاره دارد.
آیا واقعاً فن سوخته است؟ (یک تست طلایی قبل از خرید قطعه)
نکته به شدت مهم تعمیرکاری: بارها دیدهام مشتری فن خریده، نصب کرده، اما باز هم کار نمیکند! چرا؟ چون فن نسوخته بود!
گاهی اوقات سیستم دیفراست (برفکزدا) خراب میشود. در نتیجه یک کوه یخ روی اواپراتور تشکیل میشود که پروانه فن را در خود قفل میکند.
.jpg)
ابزارهای لازم برای تعویض فن یخچال ساید بای ساید
برای این کار به ابزار پیچیدهای نیاز ندارید. جعبه ابزار زیر را آماده کنید:
- پیچگوشتی چهارسو (آهنربایی باشد بهتر است تا پیچها پشت قاب نیفتند).
- پیچگوشتی دوسو پهن (برای اهرم کردن ملایم خارها).
- آچار بکس (شماره 1/4 اینچ یا 7 و 8 میلیمتری) برای برخی مدلهای جنرال الکتریک و بوش.
- سشوار خانگی (این راز کار ماست که در ادامه میگویم چرا به آن نیاز دارید).
- سیمچین و کمی چسب برق.
آموزش گامبهگام و عملی تعویض موتور فن یخچال (مرحله به مرحله)
فرقی نمیکند ساید شما سامسونگ باشد یا جنرال الکتریک، ساختار کلی تعویض فن اواپراتور در 80 درصد مواقع مشابه است. لطفاً مراحل را با دقت و بدون عجله انجام دهید.
مرحله اول: ایمنی حرف اول را میزند
دو شاخه یخچال را به طور کامل از پریز بکشید. اگر به پریز دسترسی ندارید، فیوز مینیاتوری مربوط به آشپزخانه را از جعبه مینیاتوری قطع کنید. به هیچ وجه با دستگاه برقدار کار نکنید، زیرا سنسورها و برد ساید بای ساید بسیار حساس هستند و ممکن است با یک اتصالی کوچک، برد اصلی چند میلیون تومانی را بسوزانید.
مرحله دوم: دسترسی به قلب فریزر (تخلیه کابین)
تمام مواد غذایی، سبدها و کشوهای داخل فریزر را خارج کنید. در برخی مدلها، پایهها یا ریلهای نگهدارنده کشوها نیز با پیچ به دیواره متصلند که باید آنها را با پیچگوشتی چهارسو باز کنید. طبقات شیشهای را به بیرون بکشید. حالا باید یک قاب پلاستیکی بزرگ و یکتکه (یا دوتکه) را در انتهای فریزر ببینید.
مرحله سوم: باز کردن کاور اواپراتور (مراقب خارهای پلاستیکی باشید!)
اینجا جایی است که افراد آماتور به یخچال آسیب میزنند. روی قاب انتهایی معمولاً ۲ تا ۴ پیچ وجود دارد (گاهی زیر درپوشهای پلاستیکی کوچک مخفی شدهاند). پیچها را باز کنید.
ترفند طلایی سشوار: قاب پلاستیکی به دلیل سرمای شدید فریزر، به شدت ترد و شکننده است. همچنین ممکن است پشت آن یخ زده باشد و به بدنه چسبیده باشد. هرگز قاب را با زور نکشید! سشوار را روی باد گرم (نه خیلی داغ که پلاستیک را ذوب کند) بگذارید و حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه درزهای اطراف قاب را گرم کنید. سپس انگشتان خود را در شیارهای قاب (معمولاً شیارهای گردش هوا) بیندازید و قاب را با ملایمت به سمت خود بکشید.
مرحله چهارم: جدا کردن سوکتها از پنل
وقتی قاب را کمی به جلو کشیدید، آن را کاملاً جدا نکنید! پشت قاب، سیمهایی وجود دارد که فن و سنسور دما را به بدنه یخچال متصل کردهاند.
دستم را پشت قاب میبرم و سوکت پلاستیکی (کانکتور) را با فشردن ضامن آن جدا میکنم. اگر سوکت یخ زده است، باز هم کمی سشوار بگیرید. حالا میتوانید کل قاب را همراه با موتور فن که به آن چسبیده است، از یخچال خارج کرده و روی فرش یا میز کار بگذارید.
مرحله پنجم: دمونتاژ فن قدیمی از روی قاب
پشت قاب پلاستیکی، موتور فن را میبینید که معمولاً درون یک براکت فلزی یا پلاستیکی مهار شده است.
خارج کردن پروانه: پروانه (تیغه پلاستیکی فن) را با یک دست بگیرید و با دست دیگر شفت (میله آهنی موتور) را نگه دارید و پروانه را محکم به بیرون بکشید تا جدا شود. در مدلهای جنرال الکتریک، یک قطعه پلاستیکی کوچک (چرخاننده) هم پشت پروانه است که باید بردارید.
باز کردن موتور: پیچهای براکت نگهدارنده موتور را باز کنید (یا اگر گیره فنری دارد، گیره را آزاد کنید).
توجه به لرزهگیرها: دو تکه لاستیک نرم در دو سر میله موتور وجود دارد که به آنها لاستیک لرزهگیر (Grommet) میگویند. این لاستیکها مانع از انتقال لرزش موتور به بدنه پلاستیکی میشوند. حواستان باشد این لاستیکها را دور نیندازید! فنهای نو معمولاً این لاستیکها را ندارند و باید آنها را از موتور قدیمی به موتور جدید منتقل کنید.
مرحله ششم: نصب موتور فن جدید (نکات حیاتی مونتاژ)
موتور جدید را بردارید. (دقت کنید که پارت نامبر و ولتاژ فن جدید دقیقاً با فن قدیمی یکی باشد. فن سایدها معمولاً فنهای DC با ولتاژ 9 تا 12ولت هستند. هرگز فن ساید را برای تست مستقیم به برق 220 ولت نزنید! فوراً منفجر میشود).
لاستیکهای لرزهگیر را سر جای خود روی موتور جدید قرار دهید.
موتور را درون براکت قاب بگذارید و پیچها را محکم کنید (بیش از حد سفت نکنید که پلاستیک ترک بخورد).
سیم اتصال زمین (ارت): اگر موتور قدیمی سیم سبز یا زرد رنگی داشت که به بدنه فلزی براکت پیچ شده بود، حتماً آن سیم را در موتور جدید هم پیچ کنید. این کار مانع از برقگرفتگی و نویز روی برد میشود.
پروانه را روی شفت فشار دهید.
نکته بسیار مهم: پروانه را تا انتها فشار ندهید! پروانه باید دقیقاً در فاصلهای قرار بگیرد که به قاب پلاستیکی مالیده نشود. با دست پروانه را بچرخانید تا مطمئن شوید کاملاً روان میچرخد و به جایی گیر نمیکند.
مرحله هفتم: بستن کاور و تست نهایی
قاب را به داخل فریزر ببرید. ابتدا سوکت فن و سنسورها را متصل کنید. قاب را سر جای خود قرار داده و با فشار ملایم دست، خارهای اطراف آن را جا بزنید. پیچهای کاور را ببندید.
کشوها و طبقات را سر جای خود بگذارید. یخچال را به برق بزنید.
توجه: در بسیاری از ساید بای سایدها، فن بلافاصله پس از اتصال به برق روشن نمیشود. برد دستگاه ابتدا کمپرسور را روشن میکند تا اواپراتور سرد شود (حدود ۱۰ دقیقه طول میکشد) و سپس فن را استارت میزند. پس صبور باشید. برای تست، کلید لامپ درب فریزر (میکروسوئیچ) را با دست فشار دهید و نگه دارید تا برد فکر کند درب بسته است؛ حالا باید صدای نرم و لذتبخش باد فن جدید را بشنوید!
قلقهای اختصاصی تعویض فن در برندهای مختلف ساید بای ساید
همانطور که قول داده بودم از حالت تئوری دور باشیم، در اینجا قلقهای برندهایی که در ایران زیاد هستند را بررسی میکنیم. این نکات در دفترچههای راهنما نیستند:
۱. قلق ساید بای ساید الجی (LG)
در سایدهای ال جی، قاب اواپراتور معمولاً هیچ پیچی ندارد! فقط با خارهای پلاستیکی بسیار محکم چفت شده است. سشوار در مدلهای الجی معجزه میکند. همچنین فنهای ال جی اکثراً 4 سیم (مجهز به سنسور فیدبک دور موتور یا تاکومتر) هستند. حتماً از فن اورجینال الجی استفاده کنید، فنهای بازاری ارزان باعث میشوند بعد از یک هفته دوباره ارور بگیرید.
۲. قلق ساید بای ساید سامسونگ (Samsung)
سامسونگ در مدلهای Twin Cooling (خنککننده دوگانه)، هم در فریزر فن اواپراتور دارد و هم در سمت یخچال! اگر سمت یخچال شما گرم است، باید قاب داخل قسمت یخچال (سمت راست) را باز کنید و فن آن قسمت را عوض کنید. موتور فنهای سامسونگ معمولاً خاردار هستند و با یک چرخش مایل به چپ باز میشوند و نیازی به باز کردن پیچ براکت ندارند.
۳. قلق ساید بوش (Bosch) و جنرال الکتریک (GE)
در مدلهای جنرال الکتریک، یخساز معمولاً دقیقاً جلوی قاب اواپراتور نصب شده است. برای درآوردن قاب فن، ابتدا باید دو پیچ بالای یخساز را باز کنید، سوکت یخساز را جدا کرده و کل مجموعه یخساز را بیرون بکشید تا مسیر باز شود. همچنین کانال هوای پایینی (دیفیوزر) باید جدا شود.
۴. قلق ساید دوو (Daewoo) و اسنوا (Snowa)
در این مدلها که ساختار پلتفرم مشابهی دارند، ابر و فومهای عایق زیادی پشت قاب اواپراتور چسبیده است تا لرزش را بگیرد. مراقب باشید هنگام جدا کردن فن از قاب، این فومها را پاره نکنید. اگر پاره شدند، با چسب دوطرفه یا چسب آکواریوم آنها را سر جای خود محکم کنید، وگرنه فن جدید صدای “هو هو” تولید خواهد کرد.
۳ راز تعمیرکاران برای افزایش عمر فن یخچال
حالا که دستبهآچار شدهاید و فن را تعویض کردهاید، با رعایت این ۳ نکته، کاری کنید که فن یخچال شما تا 10 سال آینده آخ نگوید:
دریچهها را مسدود نکنید: بزرگترین قاتل فن اواپراتور، کیپ کردن یخچال با مواد غذایی است. وقتی نایلون گوشت یا مرغ را دقیقاً روی شیارهای خروجی هوای قاب انتهایی میچسبانید، فن برای هل دادن هوا به جلو فشار مضاعفی تحمل میکند و سیمپیچ آن نیمسوز میشود.
تمیز کردن کندانسور: اگر فن موتور (پشت یخچال) کثیف باشد و کمپرسور داغ کند، یخچال مجبور است مداوم کار کند. کار کردن یکسره موتور به معنای کار کردن یکسره فن اواپراتور است که عمر بلبرینگهای آن را نصف میکند. سالی یک بار شبکه پشت یخچال را جاروبرقی بکشید.
باز ماندن طولانی درب فریزر ممنوع: وقتی درب فریزر را برای پیدا کردن یک وسیله مدت زیادی باز میگذارید، هوای گرم و مرطوب آشپزخانه وارد فریزر میشود. این رطوبت بلافاصله روی پروانه فن یخ میزند و پروانه را سنگین و از بالانس خارج میکند که باعث لرزش و خرابی شفت موتور فن میشود.
سوالات متداول (FAQ)
آیا میتوانم فن یخچال ساید بای ساید را خودم در منزل تعویض کنم؟
بله، اگر کمی کارهای فنی انجام داده باشید و به خصوص ایمنی (قطع کردن برق) را رعایت کنید، با کمک این آموزش مرحلهبهمرحله میتوانید با باز کردن قاب انتهایی فریزر، فن را در کمتر از ۱ ساعت تعویض کنید.
علت صدای تق تق و جیرجیر از داخل فریزر چیست؟
این صدا در اکثر مواقع به دلیل خرابی موتور فن اواپراتور، گیر کردن پروانه فن به تودههای یخ، و یا خشک شدن و خرد شدن بلبرینگهای موتور فن است که با باز کردن درب فریزر معمولاً صدا قطع میشود.
آیا فن ساید بای ساید قابل تعمیر و روغنکاری است؟
در موارد نادر اگر فقط پروانه گیر کرده باشد میتوان آن را تمیز کرد، اما موتور فن یک قطعه پِرس شده الکترونیکی است و در صورت خرابی بلبرینگ یا سوختن سیمپیچ، تعمیر آن اصولی نبوده و باید حتماً تعویض گردد.
چرا بعد از تعویض فن جدید، یخچال باز هم ارور میدهد یا خنک نمیکند؟
این مشکل معمولاً سه دلیل دارد: ۱. فن جدید اورجینال نیست و برد ساید آن را نمیشناسد. ۲. سوکت فن به درستی جا نرفته است. ۳. پروانه فن برعکس جا خورده و هوا را به جای بیرون، به داخل میدمد.
قیمت موتور فن یخچال ساید بای ساید چقدر است؟
پبسته به برند (ال جی، سامسونگ، بوش و…) و نوع فن (تک سرعته یا اینورتر BLDC) قیمتها متفاوت است. حتماً قبل از خرید، فن سوخته را باز کرده و برای تطبیق پارت نامبر و ولتاژ به فروشگاه قطعات مراجعه کنید.
