مقدمه:

شاید برایتان عجیب باشد که یخچال‌های «نوفراست» (بدون برفک) هم برفک می‌زنند! وقتی درب یخچال را باز می‌کنید و با لایه‌ای از یخ یا برفک در انتهای فریزر مواجه می‌شوید، اولین احتمال معمولاً خرابی لاستیک دور درب است. اما اگر لاستیک سالم بود چی؟

اینجاست که باید به سراغ یک قطعه پلاستیکی ارزان اما حیاتی برویم: پروانه فن (Fan Blade).

در این مقاله می‌خواهیم با نگاهی دقیق و مهندسی بررسی کنیم که چگونه یک شکستگی ساده یا هرز شدن پروانه فن، می‌تواند سیکل تبرید یخچال شما را فلج کند و باعث برفک زدن شود.

پاسخ کوتاه و صریح: بله، اما چرا؟
بله، قطعا! خرابی پروانه فن (شکستگی، تغییر شکل یا هرز شدن شفت) یکی از دلایل اصلی یخ‌زدگی شدید در قسمت اواپراتور (رادیاتور داخلی) است.

مکانیزم خرابی به زبان ساده:

یخچال‌های نوفراست برای خنک کردن، نیاز به گردش هوا دارند. اواپراتور سرما تولید می‌کند و فن، این سرما را «هل» می‌دهد داخل کابین.

اگر پروانه فن خراب باشد:

موتور فن می‌چرخد، اما هوا جابجا نمی‌شود.
هوای سرد روی خودِ اواپراتور تلمبار می‌شود (Saturated Cold Air).
رطوبت موجود در هوا روی کویل‌های اواپراتور در جا یخ می‌زند.
سنسور دیفراست (یخ‌زدایی) نمی‌تواند این حجم از یخ فشرده را آب کند.
نتیجه: یک توده یخ بزرگ در پشت پنل فریزر و گرم شدن مواد غذایی.

۳ حالت خرابی پروانه فن که منجر به برفک می‌شود
بسیاری فکر می‌کنند فن یا کار نمی‌کند یا سوخته است! اما در دنیای تعمیرات، حالت‌های خاکستری هم وجود دارد که دقیقاً همان‌ها عامل برفک هستند:

۱. هرز شدن مرکز پروانه (شفت گرد شده)
این مرموزترین حالت خرابی است. موتور فن سالم است و می‌چرخد، اما مرکز پلاستیکی پروانه گشاد شده و روی شفت فلزی موتور لیز می‌خورد.

نشانه: صدای موتور می‌آید، اما باد نمی‌آید.
نتیجه: اواپراتور در عرض ۲۴ ساعت کیپ می‌شود (یخ می‌زند).

۲. شکستگی یا لب‌پر شدن پره‌ها
اگر حتی یکی از پره‌های فن بشکند، بالانس فن به هم می‌خورد. این لرزش باعث می‌شود فن نتواند با دور نامی (RPM) مناسب بچرخد.

نشانه: صدای لرزش شدید یا “تِق تِق” از داخل فریزر.
نتیجه: کاهش دبی هوا (CFM) و ایجاد برفک در درازمدت.

۳. تغییر زاویه پره‌ها (دفرمه شدن)
در اثر گرمای المنت (در زمان دیفراست) یا جنس نامرغوب، گاهی پره‌ها “تاب” برمی‌دارند. پروانه‌ای که زاویه خود را از دست بدهد، هوا را برش نمی‌دهد، فقط آن را هم می‌زند!

تفاوت برفک ناشی از فن با برفک ناشی از لاستیک درب
تشخیص این دو بسیار حیاتی است تا هزینه اشتباه نکنید. جدول زیر به شما کمک می‌کند تصمیم بگیرید:

نکته فنی (Nerd Note): اگر برفک شما شبیه دانه‌های برف است، مشکل از فن نیست؛ هوای گرم وارد شده. اما اگر برفک شبیه قندیل‌های یخ یا توده یخ صخره‌ای است، قطعا سیستم گردش هوا (فن/پروانه) یا سیستم دیفراست مشکل دارد.

راهنمای عملی تست سلامت پروانه فن (بدون نیاز به تعمیرکار)
قبل از اینکه تماس بگیرید و هزینه ایاب و ذهاب بدهید، این چک‌لیست ۳ مرحله‌ای را انجام دهید:

تست شنیداری (اولین سرنخ):
درب فریزر را باز کنید و شاسی (میکروسوئیچ) درب را با دست فشار دهید تا یخچال فکر کند درب بسته است.

آیا صدای “هووه” باد را می‌شنوید؟
آیا صدای “قرچ قرچ” (برخورد پروانه با یخ) می‌آید؟
تست فیزیکی (نیاز به باز کردن کاور):
اگر فنی هستید، کاور انتهای فریزر را باز کنید تا فن را ببینید. پروانه را با دست بچرخانید:

تست لقی: پروانه را روی شفت نگه دارید و سعی کنید شفت موتور را بچرخانید. اگر پروانه ثابت ماند و شفت داخلش چرخید، پروانه هرز شده است.
تست سلامت: نگاه کنید پره‌ها ترک مویی نداشته باشند.
تست جهت باد:
مطمئن شوید فن در جهت درست می‌چرخد. اگر پروانه را اشتباه نصب کرده باشید (برعکس)، هوا به جای پرتاب شدن به جلو، به عقب مکیده می‌شود و باز هم باعث یخ‌زدگی می‌شود.

راهکار نهایی: تعمیر یا تعویض؟
اگر متوجه شدید پروانه فن مشکل دارد، تعمیر نکنید، تعویض کنید.

چسب زدن پروانه شکسته یا سفت کردن پروانه هرز با چسب دوقلو، راهکارهای موقتی و خطرناک هستند. بالانس نبودن پروانه تعمیری، در کمتر از یک ماه باعث خرد شدن “بوش” یا “بلبرینگ” موتور فن می‌شود و آن وقت باید هزینه موتور کامل را بپردازید.

هنگام خرید پروانه جدید به ۳ نکته دقت کنید:

قطر پروانه: دقیقا هم‌اندازه قبلی باشد.
قطر شفت: (معمولا ۳ یا ۴ میلی‌متر است).
جهت چرخش (CW یا CCW): ساعت‌گرد یا پادساعت‌گرد بودن بسیار مهم است.

جمع‌بندی
خرابی پروانه فن، یک “قاتل خاموش” برای یخچال است. ممکن است موتور فن سالم باشد، کمپرسور کار کند، اما به دلیل یک تکه پلاستیک شکسته (پروانه)، سرمای تولید شده در اواپراتور حبس شده و تبدیل به توده یخ شود. اگر یخ سفت در انتهای فریزر می‌بینید و صدای باد کم شده است، قبل از دستکاری گاز یا ترموستات، سلامت فیزیکی پروانه فن را چک کنید.